تبلیغات
دل نوشته های ایلچی خلخالی ( ائلچی بئی ) - شیفاهی ادبیاتمیزدان...................
جمعه 22 دی 1396

شیفاهی ادبیاتمیزدان...................

   نوشته شده توسط: ائلچی بئی    

 

شفاهی ادبیاتیمیزدان

شئشه سوزونون آنلامی

شئشه سوزو تورک دیلینده قیرخ دئمک اولورکی فارسجا اونا (چهل)دئیلیر؛اما بو شئشه و قیرخ گون عنعنه سی بیر رمز اولاراق تورک تاریخیندا چوخ گئنیش یایلمیشدیر؛گئچمیش ده یئنی دوغولموش اوشاغا شئشه ساخلاییب اوشاغی قیرخ گونو چیخمایینجا یاد آدام ائوه داخیل بیلمزدی چونکه بئله دوشونوردولر اؤزگه آدام پیسگولوژی جهتدن بیر یاد قووه اوشاغین اوستونه گتیریب ویاخود نظر ویریب خسته لندیره بیلر؛اگر بیرنفر یئنی دوغولموش اوشاق ائوینه داخیل اولماق ایسته یدی اوشاغین ماماسی و یاخود آیری بیر یاشلی قادین کؤرپه اوشاغی ائو قاپی سینین گیره جه یندن یوخاریدا ساخلاییب قوناق اونون آلتینان ائوه داخیل اولوردو؛و بئله لیگه یئنی گلن قوناغین منفی قووه سینی و نظر ویرا بیله جه ینی آرادان قالدیریردیلار؛ایکینجی مسئله بودور کی اگر بیر کیمسه بیلمه دن ائوه داخیل اولسایدی اونون قیچلارینی چیرمالاییب تئشته سالاراق دیزدن یوخاریسینی یومالی اولوردولار؛ وبئله اینانیردیلارکی اگر ائوه گلن کیمسه ده بیر نیگاتیو اولاراق قارا قووه اولسا توکولوب اوشاغا زیان یئتیره بیله جک  ائحتمالی نی آرادان قالدیرمالی اولوردلار؛شئشه قوتاران گونو یوخون ائل اویماق الی بوش گلمه سین هر کیمسه اؤز توانینا قَدَر الینده پارچادان قددن و یاخود خیردا دنه دن(ایده؛ گیرده کان؛ قورقا؛ قؤرولموش نوخود؛ کیشمیش) و یئمیش دن(میوه)زاددان گوتوروب دوغولان اوشاق ائوینه گلمه ینن  یغیشیب شادیانه لیک ائله ییب شئشه نی(چهل روز) باشا ویراندان سونرا قیسقانمادان بو ائوه آییری کیمسه لرینده گئدیب گلمه یینه ایمکان یاراناردی؛و بیر کیمسه ده حییاتین دییشسئدی اونا یوخون ائل طایفا یغیشیب شئشه ساخلاماق عونوانیندا قیرخ  گئجه آدامی اوله نین ائوینه یغیشیب جوره به جوره ناغیللار و حیکایه لر و سایالار دئمه ینن یاسلی عایله نین باشین قاتیب گئد گئده  بو ایتگی نی اونلارین یادیندان چیخاردیب شئشه نین سون گونو خش خییرات وئرمه گینن آدام اؤلن قیز قادینین قارا چارقاتینی باشلاریندان گوتوروب اوغلان و کیشی لرینده قارا گئییملرینی چیخاردیب اؤزلرینی ده دللک خانایا آپاریب ساققاللارینی قیردیراردیلار؛و شئشه گونلرینده(قیرخ گونده) بیر نفر قرآن ساواد هر گون آخشام چاغی گئدیب قبیر اوسته یاسین اوخویوب تزه اوله نین حاققیندا دوعالار ائلردی؛

و قیشین ایلک قیرخ گونو اولاراق کی اونا فارسجا چلّه دئیلیربودا اصلینده تورک خالقی نین عنعنه سی اولاراق همان شئشه ساخلاماق دئمک اولور کی قدیم قیش گونلری قارلی کولکلی اولماغینا گوره جاماهات معیشت ویاخود داوا دوکتور باخیمندان چتینلیکلرینن اوزله شردیرلر؛بو شئشه ساخلاماق عنعنه سی نین داوامی اولاراق هرگئجه بیرینین ائوینه یغیشیب هر طرفلی دانیشماغینان بیربیرلرینین گوذرانیندان خبر توتوب باجاردیقلاری قَدَر اونون پیرابلملری اولانلارین چتینلیکلرینی آرادان قالدیرماق ایسته ییردیلر؛سیز تصوویر ائله یین بیر اوجقار کدده یاشاییرسینیزکی هیچ اولماسا یاریم مئتیر یئره قار گلیب و سولار بوز باغلاییب و چایلار گئچه جک وئرمیرو بقول فارسلار مال رو یولودوربیر یئره سفر بر اولماقلاریدا موطلق آت قاطیر و ائششگینن اولمالیدیر اورادا بیرکیمسه خسته له نیب داوا دوکتور احتیاجی اولاندا او خسته نین آدام نفری نه چتین لیکلرینن  اوزله شیب و ها بئله بیر قادین دوغماق ایسته ینده یوز ائله چتین لیک لری آرادان قالدیرماق اوچون قیشین سرت گونلری ساییلان بویوک چیلله نی شئشه ساخلاماق بیربیرلرینین ائوینه یغیشیب هر گون بو قارلی قادالی گونلریندن گئچنده دوعالار ائله ییب کیچیک چیلله دِئییه شئشه نی باشا ویرماغینان؛جاماهات بیر بیرلرینن سیخلاشیب  یاشاییردیلارکی چتینلیکلرینی بیر بیرلرینن پایلاشیب آرادان قالدیرا بیلسینلر؛

شئشه سوزونون آنلامی تورکوده آلتی  هفته دئمکدیر کی  بوتویلوکده اولور  40گون

قیرخلار؛

بو شئشه عنعنه سی تورک خالقی نین تاریخیندا

شئش سوزو تورکوده قیرخلار کیمین ده گلیب دیر اهل حق لر اونا چهل تن دئییرلرکی گویا بو قیرخ نفر ترک دونیا ائله میش عاریفلردیرلرکی طبیعت قوینو اولاراق بیر اوجقار مئشه و یاخود داغ دیبینه  چکیلیب ایجتیماعیتدن اوزاقدا تانری یا عیبادت اولاراق حاق دورگاهینا بیر قول کیمین دوعالار ائله ییب اؤز گوناهلارینی باغیشلانماسینی ایسته یرلر؛و بیزیم تاریخمیزدا بیر قیرخ حرامی سوزوده واردیر کی اودا اصلینده بو عنعنه یه باغلدیر؛

شئشه قوشو؛

شئشه قوشو کی فارسلار اونا شب پره دئییرلر؛طبیعتده اولان نادیر بیر جانلی دیرکی سیچان کیمین دیشی و قوش کیمین قاناتی وارچوخلو حاللاردا آیری جانیلارین قانین ایچمه ینن قیدالانار ؛اوزوده نه یومورتدا قویار نه ده کی دوغار فقط ساق قاناتی آلتینان بیر بالاجا غده چیخاریب قیرگون عرضینده بالاسی نی او وسیله ینن دونیا یا گتیرر؛وبیزیم تورک ادبیاتمیزدیر بیر اوغورسوز حیوان کیمین تانینیب تاریخاَ یازیچی و شاعیرلریمیز اونا شعیرلر قوشوب باره سینده دانیشاندا بئله بیر سوزوده اورتایا چکردیلر کی دولت طرفیندن گلیب قوشلاردان  مالیات طلب ائله ینده شئشه قوشو دیشینی گوسته ریب دئییر کی من سیچانلار قوروپوندان اولدوغوما گوره اونلارینان مالیاتیمی وئرمیشم؛و سیچانلاردان مالیات طلب ائله ینده قاناتینی گوسته ریب دئییر کی من سیچانلارقوروپوندان اولدوغوما گوره اونلارینلان مالیاتیمی اوده میشم؛

شئشنگی هاواسی

بیزیم آزاربایجان ساز قوپوز اوستونده بیر نئچه دنه شئشنگی آدینا  هاوامیز واردیر کی عموما شادیانه هاوالاریمیزدان حئساب اولونورلار؛یوخاریدا ایضاح وئردیگیم شئشه سوزو کی سانگسیریت دیلیندن فارس دیلینه داخیل اولوب؛بو شئشه ساخلاماق عنعنه سی تورک وآزاربایجان خالقیندا تاریخاَ بیر دوزگون فاکت اولاراق خالق ایچینده قوتلو سایلیب ساخلانیلارمیش کی بیری بیر کؤرپه اوشاغین دوغولماغی دیر اونا قیرخ گون وگئجه شئشه ساخلاییب گاهدان عاشیق چاغیریب بو گئجه لری سازینان سوزونن گئچیردنده اولا بیلسین کی همان شئشنگی هاواسی دا بو مجلیس لره اویغون یارانمیش بیر هاواجاتلاریمیزدان اولسون اوجور تورک آزاربایجان خالقی اوله لرینه شئشه ساخلایارکن(قیرخ گون) یاس توره نی توتوب قبرینین اوستونده قرآن اوخودوراردیلار؛ویاخود بیر عزیز قوناقلاری اوزاقدان یولدان گلسیدی اونون شرفینه شئشه ساخلاییب قیر گون قیرخ گئجه عاشیق چاغیریب شادیانه لیگ ائله ییردیلر؛عالیم دئدیگینه گوره ایندی ایسه آلتی شئشنگی هاواسی واریمیزدیر؛و شئشه آدینی فونوگیرافیسینا باخاندا شن لیک سوزینن باغلی اولدوغو نظره گلیر؛اصلینده فارسجادا ایشله نن شادی؛جشن؛ فشنگ  سوزلریده بیزیم شن و شنلمک  سوزوموزدن گئتمه یی نظره گلیر؛  

تکه قاری

 بو حیکایه بئله دیر کی هر ایل پاییزین سون آییندا اؤن یئدی گئجه سی تکه بیر چول حیوانی اولاراق اؤن سکگیزین گونونه گئچنده  اؤز دیشی سینی تاپیب موطلق  اوننان جوتلشمه لی اولار؛ و او گونلرده کولک قاریشیق یاغان قارین آدینا ائل آراسی تکه قاری دئییب بیلردیلر کی پاییزدان اؤن سکگیز گون قالیبدیر و بو حیوانلارین جوتلشمه عنعنه سی اؤزو طبعیتده  بیر قریزه اولاراق مولطق او گونده باش توتمالی اولومورش؛

دونقوز قاری

وبو حیکایه ده عین یوخاریدا قید ائلدیگیم کیمین قیشدان اؤن سکگیزگون  گئدنده بیر گون دال قاباق اولماماق شرط ایله  ارکک دونقوز اوز دیشیسی نی تاپیب اوننان جوتلشمه لی اولوردو اگر ارکک اوز دیشیسینی تاپا بیلمه سیدی او ایل دیشی دونقوزون بهر آلماغی اولماییب و نهایت دوغوشودا اولمایاجاغیدیر و اؤنملی سیدی اودور کی او زامانین جاماهاتی بویوک چیلله نین اؤن سکگیزینجی گونو بیر کولکی  قار یاغاندا ائل آراسی اونا دونقوز قاری دئییه آهیل آق ساققاللار بو قارین یاغماغینان بیلردی لر کی بو گون دونقوزلارین جوتله شن گونو و بویوک چیلله نین اؤن سکگیزینجی گونودور

کورد اوغلو کوله یی

بو حیکایه بئله دیرکی دئییلنلره گوره اسگی چاغلاردا بایراما اؤن سکگیز گون قالمیش بیر کروان داغ یولونا چیخاندا آغیر کولک کروانی توتوب آت قاطیری اولان دست آلات ائله ییب کولکدن چیخاندا کورد اوغلو اوزونو ایتیریب کوله ینن ال یاخا اولارکن یولداشلاری بیله سیندن اوزاقلاشیب تا اینکه اوز یئر یوردلارینا چاتیرلار؛کورد اوغلونون آتاسی اوغلونون گئجیکمه یینی گؤرنده دوروب تزه گلن یولداشلارینان اوغلونون خبرین توتاندا اونلار حادیثه نی اولدوغو کیمی کیشی یه چاتدیریرلار؛بالاسیندان نیگران ائوینه اوز توتان آتا حییات یولداشیندان مسئله نی گیزلده رک چاغریر کی آی آرواد گئد *یازام  ساری بارداغینی گتیر؛ائوین قادینی تر تله سیک بارداغی گتیرنده کیشی آغزینی آچیب یاغین ترله مه سینی گؤرنده الین حاق درگاهینا قوزاییب شوکور ائله  یرک سوزو آچیب حیات یولداشینا دئییرآی خانیم مین شوکور کی یئره نفس گلیب دیر بوواقتدا کیمین اوغلوموزو کولک اولدورمه سه داها بیله سینه تهلوکه یوخدور؛

ایضاح-یازام سوزو اصلینده یاز قاباغی چولون گوللو چیچک لی اوتلارینی یئیین خیردا باش حیوانلار(قویون گئچی) دئمک اولور کی یاز چولونون عطیرلی ایپارلی گوللریندن اوتلایاراق قارا قویونلارین سوتونن الده اولونموش بیر خالیص ساری یاغدیر؛ 

ائلچی بئ

1396/10/21

انزلی شهری


 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر

آپلود نامحدود عکس و فایل

آپلود عکس

دریافت کد آپلود سنتر

آپلود عكس