تبلیغات
دل نوشته های ایلچی خلخالی ( ائلچی بئی ) - تورک تاریخی
چهارشنبه 17 آبان 1396

تورک تاریخی

   نوشته شده توسط: ائلچی بئی    

آغاج آنا: آغاج تانریچا 

موختلیف لهجه و شیوه لرده آغاج (آغاش، یاغاچ، ییغاچ، یاغاش) آنا اولاراق دا دئییلر. بعضاً ماس آنا ده دئییلیر. مونقوللار ایسه مود (مودو، مودو) ائجه اولاراق خاطیرلایارلار. یئرله گؤیو بیر-بیرینه باغلایان حیات آغاجی اولو کایین'ی (کیشی تئرئک'ی) قورویار. بعضی تورک طایفالاری آغاجدان توره دیکلرینه اینانارلار. مثلاً بیر بویون آدی اولان قیپچاق سؤزو، "آغاج کوووغو" دئمکدیر. کیپچاک'ی آناسی، بیر آدانین اورتاسیندا اولان آغاجین کوووغوندا دوغورموشدور. قیپچاقلار دا اونون نسلیندن تورمیشلردیر. اصلینده آغاج کوووغونون ایچریسینده ایشتیراک ائدن قادین تورلارین سونراکی عصرلرده، سؤیلنه جگی داها حقیقی بیر حالا گتیرمک اوچون یارادیلدیغی آیدین اولماقدادیر. داها کؤهنه دؤورلرده بیرباشا آغاجدان دوغما شکلینده بیر آنلاییشین وار اولدوغو راحاتلیقلا دئییله بیلر و بوراداکی آغاج دا اصلینده عادی بیر آغاج اولماییب، اولو کایین'دیر. چونکی او، بوتون حیاتی و دوغورگانلیغی ایشارله مکده دیر. بیر بنزه تیم ائدیلدیگینده اوغوز خانین ایلک یولداشی نین دا آغاج آنا آنلاییشییلا علاقه لی اولدوغو گؤروله بیلر. اوغوز خانین تاپدیغی بو قیز دا بیر آغاجین اورتاسیندا اوتورارکن. و داها سونرا دوغوردوغو اوچ اوغولوندان تؤره ین اوچ اوکلار آدی وئریلن تورک طایفالاری نین آناسی اولاراق قبول ائدیلیر. آغاج، سویلولوغو دا ایفاده ائدیر. تورک مدنیتینده بؤیوک و کوووغو اولان آغاجلارا حؤرمت ائدیلر، حتّی بو جور آغاجلاردان قورخولار، ایچینده آل آناسی نین (و یا آغاج آنانین) یاشادیغینا اینانیلیر. آغاج آنانین دیقته چارپان بیر شکیلده آغاج آتادان آییران ان اهمیتلی خوصوصیت، ایچینده یاشایان دیشی بیر آکتیوین و یا قادینین تاپیلماسی و اونون دا وئریملی اولماسیدیر. (آغ / آک) تؤره میشدیر. آغاج؛ موختلیف نؤوعلری اولان اودونسو بیتکیدیر. آغماک (یوخاری چیخماق) حرکتییله علاقه لیدیر. اوزانما معناسی داشیییر. بو مضموندا گؤیه دوغرو اولماغی بیلدیریر. آغاجین کوتلولوغو بئلی ده گؤیه دوغرو یوکسه لیر اولماسیندان قایناقلانیر. 

آغاج آتا: آغاج تانری 

موختلیف لهجه و شیوه لرده آغاج (آغاش، یاغاچ، ییغاچ، یاغاش) آتا اولاراق دا دئییلر. بزن ماس آتا دا دئییلیر. مونقوللار ایسه مود (مودو، مودو) ائجئگئ اولاراق خاطیرلایارلار. بعضی تورک طایفالاری مثلاً اویغورلار آغاجدان توردیکلرینه اینانارلار. ایکی چایین قووشاغیندا یئرلشن بیر آداجیغین تام اورتاسیندا یان-یانا دایانان ایکی آغاجین آراسینا دوشن ایلدیریملار سونرا بئش دنه چادیر گؤرونور و ایچلرینده بیر دنه اوشاق اوتورارکن. بو اوشاقلار او بؤلگه ده کی  کاویملئرجئ ائدیرلر و اونلارین ایچینده یئتیشیب بؤیویرلر و اویگور'لارین آتالاری اولارلار. گئدیب او ایکی آغاجا حؤرمت بسله ییرلر و بونون اوزرینه آغاجلار دانیشیب اؤزلرینه آلکیمادا (خئیر-دوعا) ائدیرلر. بو بئش اوشاغین آدی ایسه بئله دیر؛ 1. سونکور تئکین، 2. قوقور تئکین، 3. اوغور (اور) تئکین، 4. توکئل تئکین، 5. بوگو تئکین. بئش اوشاق تورلارین قیرغیزیستانین پایتاختی بیشکئکه کؤهنه آدی اولان پیشبئگ (بئش بی) ایله علاقه لی اولما احتیمالی دا واردیر. بو آدلاردان بیری اولان توکئل سؤزجویو تورک مدنیتینده اونسوز دا آغاجدان دوغولان کسلر اوچون ایستیفاده ائدیلمکده دیر. بوگو تئکین ایسه مانی دینینی تورکلرده یایان آدامدیر و اصلینده تاریخده یاشامیش گئرچک بیر آدام اولماسینا باخمایاراق آغاجدان دوغما افسانه سینه داخیل ائدیلمیشدیر. یئرله گؤیو بیرلشدیرن حیات آغاجی بعضاً دمیر آغاج اولاراق دا آدلاندیریلار. قورقود آتا اؤیکولرینده کی باسات آدلی آدام دا (و یا آتالاری دا) اولو و بؤیوک بیر آغاجدان تؤره میشدیر. دولگانلارین اؤزلرینه وئردیکلری دیگر آد اولان تیگا کیهی (اورمان کیشی)، مئشه ده یاشایان معناسینی وئرمکده دیر. آنجاق بیرباشا اله آلیندیغیندا "آغاج آدام" دئیه بئله چئویریله بیلیر. اورمان کیشی تعیین ائتمه سی ترکه مه آدلی تورک بویونو دا عاغیلا گتیریر و بو سؤز ده تره کله یعنی آغاجلا مشغول اولان چاغیریشیمی ائتمکده دیر. بعضاً آغاج اییه سی معناسیندا دا ایستیفاده ائدیلر. (آغ / آک) کؤکوندن تؤره میشدیر. آغماک (یوخاری چیخماق) حرکتییله علاقه لیدیر. اوزانما معناسی داشیییر. بو مضموندا گؤیه دوغرو اولماغی بیلدیریر. 

آیی آتا: آیی تانری 

فرقلی تورک دیللرینده آزی (آدی، آزیغ، آدیغ) آتا اولاراق دا دئییلر. موغوللار باوگای ائجه گه دئیرلر. بعضی تورک طایفالاری آییدان توره دیکلرینه اینانارلار. "آبا توس" آدلی اونگون دا آیینی وصف ائدر. آبا (ائبه، ائبوگه) بعضی بویلاردا آیی معناسینی وئرمکده دیر. آیی نین آدی نین آچیقجا سؤیلنمه مسی لازیم اولدوغو اینانجی خوصوصیله آلتایلاردا، یاقوتدان و دولگانلاردا دا واردیر. اونون اوچون آبای و یا دایی دئییلیر. اینانجا گؤره آیی آدی نین دئییلدیگینی تورپاقدان ائشیدیر. چونکی "ار کولاکتو" / "جیر کولاکتی" (یئر قولاغی) اونو ائشیدیر. آنادولودا یئرین قولاغی وار دئییمی ده بونو ایفاده ائدیر. آیی نین یاشادیغی یئر ده تورپاق و یئر آلتیدیر. یئر یالنیز آیی ایله دئییل، قورد، ایلان و بنزری تابو یاراتمیش جانلیلار حتّی اینسان ایله ده اونسیت قورا بیلر. بو اینانج ایلان، قورد و بنزرلری اوچون ده اعتیبارلیدیر. آیی آدی نین "دایی" ایله ائکویوالئنت (معادل) توتولماسی "کؤپرویو گئچنه قدر آیییا دایی دئمک"  سیناکاسی (آتالار سؤزو) ایله ده علاقه لیدیر. موغوللارداکی آبگال دایی (اوگال دایی) ایسه آیی آتا معناسینی وئرر و شامانین گئیدیگی آیی فورمالی میس بیر ماسکادیر. آیی یئر اوزونده کی  بیر چوخ مدنیتده قورخولان بیر حئیوان اولاراق ایشتیراک ائتمیشدیر. چؤللرده، بوزقیردا، اورماندا، قوطبلرده بئله وار اولان نؤوعلری اونو گوجون و وحشی حیاتین سیمگه لریندن بیری حالینا گتیرمیشدیر. آیی؛ پنجه لری اولان ایری و جیریجی بیر حئیواندیر. (از/آد/ آز) کؤکوندن تؤره میشدیر. اگر سؤز اولاراق گوج معناسینی ساخلایار. 

آیی آنا: آیی تانریچا 

فرقلی تورک دیللرینده آزی (آدی، آزیغ، آدیغ) آنا اولاراق دا دئییلر. موغوللار باوگای ائجه دئیرلر. بعضی تورک طایفالاری آییدان توره دیکلرینه اینانارلار. فینلرده آیی ان موقدس حئیوان اولاراق قبول ائدیلیر. قهوه رنگی آیی بو جمعیتده آیری بیر اهمیته مالیکدیر. فین (سوومی) خالقی اورال منشالی اولوب تورکلره قونشو بیر قؤومدور و ایسکاندیناویایا کؤچ ائده رک اورادا دؤولت قورموشلار. آیی گوجو، تورپاغی، دؤیوشچولوگون بؤیوکلوگو ایشاره لر. آیی دیرناغینین و پنجه لری نین کورویوجولوغونا اینانیلار. موعاصیر ایقتیصادیات/ بیرژا نظرییه لرینه آیی مئیلی یوخاریدان آشاغییا دوغرو وورولان پنجه نی، یعنی دیری دوشن قییمتلری قار الده ائتمه گی ایضاح ائدر و بو بنزتمه نین ائدیلمیش اولماسی اینسانین نه قدر موعاصیر اولورسا اولسون دایم ایچینده پریمیتیو (بدوی، ایلكین) بیر ایستیقامت اولدوغونو آچیق شکیلده اورتایا قویور. هرچند بو وضعیتین بیرباشا تورک سؤیلنجه لرییله علاقه لی اولدوغونو سؤیله مک مومکون دئییل لاکین بیر چوخ مدنیتین ده اورتاق آلگیلایاشلاری نین اولدوغو شوبهه سیزدیر. یعنی سؤیلنجه لرین ده اؤزونه خاص جهتلری اولدوغو قدر دیگر خالقلاری ایله بنزر و عئینی ذهنی پروسئسلرله اورتایا چیخمیش اولان طرفلرینی ده گؤز آردی ائتمه مک لازیمدیر. اینسان اوغلونون قورخدوغو شئیه حؤرمت ائتمه سی نین و اونو یوخ ائتمه یه چالیشماق یئرینه اونونلا اؤزدئشلشره ک اونون کیمی اولماغی آماچلاماسی نین ان گؤزل نومونه سی آیی آنا و آی آتا آنلاییشلاری نین. (آی/آز/آد) کؤکوندن تؤره میشدیر. اگر سؤز اولاراق گوج معناسینی ساخلایار. آز کؤکو آزمان (وحشی حئیوان) سؤزویله ده یاخیندان علاقه لیدیر. مونقول آیه سؤزجویو قورخو دئمکدیر و علاقه لی اولماسی اولابیله جکدیر. 

باراک آتا: ایت تانری 

ایت آتا دا دئییلیر. موغوللار نوکای ائچگه دئیرلر. بعضی مونقول طایفالاری ایتدن توره دیکلرینه اینانارلار. باراک سیراوی بیر ایت اولماییب موقدس ساییلار. ایت آتایا داها چوخ مونقول قؤوملرینه راست گلینیر. افسانوی کؤپک باشلی اینسانلارا دا باراک آدی وئریلر. تاردوشلارین آتالاری دا کورت و یا باراک باشلی بیر اینساندیر. آوروپا منشالی هون/ماجار افسانه لرینه گؤره ده آوروپا هونلاری (ماجارلار) تازی آتادان توره میشلردیر. ماجالار ایته کوتیا دئییرلر و بو آدین تورکچه/مونقول کوت سؤزو ایله بنزرلیگی دیقت چکیجیدیر. اینسان یارادیلارکن اینسانین گؤزتچیلیگینی تانری بیر ایته بوراخمیش لاکین او وظیفه سینی دوزگون ائتمیه رک خیانت ائتمیشدیر. مونقوللارین بعضی طایفالارین و کیتان'لارین آتاسی اولاراق قبول ائدیلیر. بو سببله کؤپک قوربان ائدیرلر. بیر شاهزاده ایله ائولنن کؤپک آتادان توره دیکلرینه اینانان کؤهنه مونقول قبیله لری واردیر. تورک-مونقول مدنیتینده یاری اینسان، یاری حئیوان اولان وارلیقلاردا، اوست طرف اینسان آلت طرف حئیوان شکلینده دیر. آما باشقا بعضی مدنیتلرده ایسه تام ترسیدیر. مثلاً میصیر مدنیتینده آلت طرف اینسان، باش قیسیمی حئیوان اولان تانریلار واردیر. باراک آتا بو باخیمدان تورک میتولوژینده کی عومومی آنلاییشا ترس بیر شکیلده ایشتیراک ائدر. عئینیله میصیر سؤیلنجه لرینده اولدوغو کیمی باش طرفی ایتدیر. ناغیللاردا کؤپوک کیمی ترجومه ائدیلن کوبه، کوبه آدلی قهرمانین بو موتیولی علاقه دار اولما احتیمالی یوکسکدیر. 

باراک: (بار/ وار) کؤکوندن تؤره میشدیر. افسانوی بیر ایت نؤوعودور.* 

نوکای: مونقول کؤپک دئمکدیر.* 

باراک آنا: ایت تانریچا 

ایت آنا ده دئییلیر. موغوللار نوکای ائجه دئیرلر. بعضی مونقول طایفالاری ایتدن توره دیکلرینه اینانارلار. باراک سیراوی بیر ایت اولماییب موقدس ساییلار. نوگای آدلی تورک-مونقول بویو ایله علاقه لیدیر. نوکای مونقولجادا کؤپک دئمکدیر. اوغوز داستانیندا باراک بویو'نون کیشیلری نین اوزلری نین کؤپک اوزو (و یا او قدر چیرکین) اولدوغو لاکین قادینلاری نین ایسه عکسینه اینانیلماز درجه ده گؤزل و جاذیبه دار اولدوقلاری ایضاح ائدیلر. بو سببله باراک آنا آنلاییشی بو بویون تؤره دیگی آنا شکلینده آلقیلانسا دا، باشی نین ایت باشی اولدوغو شکلینده قطعی بیر معلومات مؤوجود دئییل. 

بورکوت آتا: قارتال تانری 

فرقلی تورک دیللرینده بورکوت (بؤرکؤت، بؤرکیت، مئرکوت، مارکوت، مؤرکوت) آتا اولاراق دا دئییلر. کارتال آتا دئییلیر. موغوللار بورگود (بورگئد) ائجئگه اولاراق خاطیرلانار. گونشین سیموولودور. یئنیدن دوغوشو، ابدی حیاتی، اؤلومسوزلوگو، گونشین دوغوشونو ایشاره لر. آتشی، ایستیلیگی و بیچین مؤوسومونو خاطیرلادار. کارتال'ا بعضی تورک قؤوملریندن گونش کوشو دئییلیر. مئرکوت قبیله سی قورو بیر کارتالدان، یورتاس قبیله سی ایسه آغ بیر کارتالدان تؤره میشدیر. ماجار پادشاهلاری نین نسلی ده بیر کارتالا (و یا دوغانا) قدر اوزانیر. ایلک ماجار کرالی نین آناسی بیر دوغاندان حامیله  قالمیشدیر. ماجار کرالی نین آناسی حامیله  دئییلکن یوخوسوندا بیر دوغولان گؤرموش، سونرا بو قوش اطرافیندا اوچاراق دوققوز دفعه  دولانمیش و سونرا دا رحمینه گیرمیش. بیر مودت سونرا دا حامیله  قالدیغینی آنلامیش. اوشاغین دوغوموندا ایسه سیرا خاریجی حادیثه لر یاشانمیش. بیر قیرغیز بویوندان آناسی دا یئنه گئجه یوخوسوندا چادیرینا گلن بیر دوغولان گؤرموش و بو قوش قارینینا گیرمیش. قادین بیر مودت سونرا حامیله  قالمیش. باشقا بیر سؤیلنجه ده کارتال آتا یئر اوزونه ائنه رک بیر قادینلا بیرلشیر و اوشاغی اولار. دوغان اوشاق یئر اوزونون ایلک و ان بؤیوک سامانی اولار. قارتالین بونو ائتمه سی نین سببی اؤز دیلینی آنلایاجاق بیر اینسان اؤولادا صاحیب اولماقمیش. بورکوت اؤلومسوزلوگو ایشاره لر. یاغمورلار یاغدیرابیلمه گوجونه مالیکدیر. بوللوغو و برکتی تمثیل ائدیر. قازاق بایراغیندا کورگینده گونش داشییان بیر قارتال واردیر. بوریات کاغانی نین آروادی نین بیر قارتاللا گیردیگی علاقه  نتیجه سینده شامان اولدوغو ایضاح ائدیلر. تورکلرده قارتال و اونا بنزه ین سونگور، دوغان، آتماجا، لاچین کیمی قوشلارا عومومی اولاراق قاراقوش آدی وئریلر. بو قوش نؤوعو عئینی زاماندا گؤرونمز عالمله اولان علاقه نی تمثیل ائدن بیر روح اولاراق دا گؤرولر. شامانلار اونون کؤمگینه موراجیعت ائدرلر. قاراقوش بعضا ایگیدلری بوتون اولاراق اودار و اونلاردا اونون بطنیندن تکرار ساغ اولاراق چیخماق اوچون بیر یول تاپیرلار. آنادولودا عاشیقلر آنجاق اؤزلرینه بیر قوش قیلیغینا گیرن جبراییل و یا میکایل'ین یوخولاریندا گؤرونمه سییله بیرلیکده آشیقلیق خوصوصیتینی قازانارلار. یاقوت دیلینده کی  هوتوی سؤزجویونون کودای (تانری) سؤزجویو ایله بنزرلیگی ده دیقته دیردیر. بورکوت اصلینده بوتون قوشلاری تمثیل ائدن بیر حئیواندیر. بو مضموندا آشاغیدا نومونه اولاراق وئریلن و قارتال، دوغان، آتماجا کیمی ییرتیجیلارین آلتتورلئری اولان قوشلارین هامیسی تورک مدنیتینده اهمیتلی بیر یئره مالیکدیر: باز/ باس، بازالاک/ بوزالان، بئیگو/بایگو، جینکای/چینکای، چاکیر/ شاکیر، چالاغان/چالاگان، ایتئلگو/ایتلئغو، کارچیکای/کارجیگای، کؤچکئن/کؤچؤغئن، کؤیکئنئک/کویکئنئک، کیرگای/کیرگوی، لاچین/ناجی، سونگور/سونکور، سونکار/شومکار، توغاناک/توغاناک، تویگون/ تویگون، تورومتای/تورومتای، زاغالما/یاغالبای. بورکوت سؤزجویو (بور/بور/مور) کؤکوندن تؤره میشدیر. اؤرتمک معنالارینی احتیوا ائدن بورومک، بورغو سؤزلری ایله عئینی کؤکدن گلیر. قارتال دئمکدیر. بورکوت (مرکوت) قوشو شامانا اؤزوندن کئچه رک ائتدیگی سفرده یولداشلیق ائدر. بور (بوره) سؤزجویو علاقه سی ده اهمیتلیدیر. 

بورکوت آنا: قارتال تانریچا 

 فرقلی تورک دیللرینده بورکوت (بؤرکؤت، بؤرکیت، مئرکوت، مارکوت، مؤرکوت) آنا اولاراق دا دئییلر. قارتال آنا دئییلیر. شامانلاری یئر اوزونه گتیرمیشدیر. شامان اولاجاق بیر اوشاغین روحو بیر قارتال طرفیندن یوتولور. بو قارتال گونئشلیک بیر بؤلگه یه کؤچ ائدر. بو چاییرلاری اورتاسیندا قیرمیزی بیر شام ایله قورو بیر قایین واردیر. قارتال یومورتاسینی بو آغاجلاردان بیری نین تپه سینه بوراخار. بیر مودت سونرا یومورتا چاتلایار و ایچیندن بیر اوشاق چیخیر، آغاجین آلتیندا اولان بیر بئشیگی دوشر. بوریاتلارین ایلک سامانی بورکئد آدینی داشیییر. ایسته دیگی زامان راحاتلیقلا او بیری دونیایا آتلایابیلیر. بعضی تورک طایفالاری قارتالدان توره دیکلرینه اینانارلار. یاخشی شامانلار قیرمیزی شام اوزرینده کی  قیرمیزی یومورتادان، پیس اولانلار ایسه قارا قایین اوزرینده کی  قورو یومورتادان چیخارلار. بو قارتال بوتون عؤمرو بویو او سامانی قورویار و کؤمکچی اولار. بو قوش او قدر بؤیوکدور کی، آی اونون سول قانادینی، گونش ده ساغ قانادینی آنجاق باغلایار. سیبیر اینانجلارینا گؤره تانری اینسانلارا کؤمک ائتمه سی اوچون قارتالی گؤندرمیشدیر. اینسانلار اونون دیلینی آنلامایینجا دا بیر قارتال تانری نین امری ایله بیر آغاجین آلتیندا یاتان قادینی حامیله  بوراخار و اونون اوشاغی شامان اولار. بورکوت (مئرکوت) قوشو شامانا اؤزوندن کئچه رک ائتدیگی سفرده یولداشلیق ائدر. (بور/بور) کؤکوندن تؤره میشدیر. بورگ سؤزجویو مونقولجادا قارانلیق دئمکدیر و بورکوتلر چوخ واخت قارا رنگلی اولاراق بئتیملئنیر. قارتال اوچون ایستیفاده ائدیلن قاراقوش تعبیری بونون ان گؤزل نومونه سیدیر. 

گئییک آتا: گئییک تانری 

فرقلی لهجه و شیوه لری کئییک (گیگیک، کیگیک) آتا شکلینده ده دئییلر. سیغین (سیگوه) آتا و یا بولان آتا اولاراق دا بیلینر. موغوللار الی ائچئگه دئیرلر. گئییک سورولری نین باشیندا تاپیلیب ایداره ائدن مارالا گؤک گئییک و گؤک سیغین آدی وئریلر. ناغیل قهرمانلاری و یا سؤیلنجه کسلری بیر مارالی قووار و آرخاسیندان بیر ماغارایا گیریر. بورادا چوخ واخت گؤزل بیر قیزا راست گلیر. گئییکلی بابا کیمی چاتانلار خالق مدنیتینده سیخلیقلا ایشتیراک ائدر. حاجی بکتاش ولی کیمی چاتانلار دا مارال دونونا بورونه بیلیرلر. 

گئییک آنا: گئییک تانریچا 

فرقلی لهجه و شیوئلئری ،کئییک (گیگیک، کیگیک) آنا شکلینده ده دئییلر. بورچین (بورجون) آنا و یا بولان آنا اولاراق دا بیلینر. موغوللار مارال ائجه دئیرلر. بدنینده کی  لکلر اولدوزلارین ایشاره لریدیر. دنیزدن چیخاراق گلمیشدیر. بعضی تورک بویلارینا یول گؤستریجیلیک ائدر. آغ مارال جیلدینه گیره رک گؤی تورکلرین آتاسییلا بیرلشمیش و گؤی تورکلر تؤره میشدیر. گؤرکملی چنگل بوینوزلاری و قانادلاری واردیر. اینسان بیچیمیندیکن چوخ گؤزلدیر. بدن خطلری اینجه و موتناسیب اولاراق بئتیملنیر. مونقولجادا گیگیه سؤزجویو ایشیقلی معناسینی وئرر و بو حئیوانین موقدسلیگی ایله ده علاقه لیدیر. مثلا مونقوللارین آناسی اولان آلانکووا سؤزجویو ده ایشیغین گئییغی کیمی بیر معنا ایفاده ائدر. 

کوغو آنا: قو قوشو تانریچاسی 

موختلیف تورک دیللرینده کو (گو، کوو، کوب) آنا اولاراق دا دئییلر. مونقولجادا هون (کون، هونگ، کونگ) ائجه اولاراق ایفاده ائدیلر. بعضی تورک طایفالاری کوغودان توره دیکلرینه اینانارلار. هو خانیم ایله قاریشدیریلمامالی. فینلیلرین کو آدلی آی تانریسینی دا آغلا گتیریر. کوغو سؤزجویو (کو/هو) کؤکوندن تؤره میشدیر. ظریفلیگی سیموولو اولان قوش. کؤهنه مونقولجادا هون/کون سؤزونون عئینی زاماندا اینسان معناسینی گلمه سی دیقت چکیجیدیر. تونگوز-مانچو دیللرینده کوکی/کوهو/ کوککو شکلینده ایشتیراک ائدر. 

قورد آنا: قورد تانریچا 

موختلیف تورک دیللرینده قورد (کورد، کیرت، گورت) آنا شکلینده ده دئییلر. بؤرو (بوری، بورو) آنا اولاراق دا بیلینر. موغوللار چینا (شینا، شونو) ائجه اولاراق خاطیرلایارلار. قوردلاری قورویار. چونکی تورکلر قورددان تؤره میشدیر. آز قالا بوتون تورک طایفالاری اورتاق بیر اینانج اولاراق دیشی قورددان توره دیکلرینه اینانارلار. ایلک دفعه  هون و ووسون اورتاق سؤیلنجه سینده ایشتیراک ائدن بیر احوالاتا گؤره هون حؤکمداری طرفیندن اؤلدورولن ووسون کاغانی نین کیچیک اوغلو چؤله بوراخیلمیش و اونو دا دیشی بیر قورد ائمزیرمیشتیر. بونو گؤرن هون خاقانی اوشاغی یانینا آلاراق یئتیشدیرمیش تاختینی اونا گئری وئرمیشدیر. دیشی قورددان تؤرمه افسانه سی آشینا آدلی دیشی قورد افسانه سینده ان یئتکین فورماسینا چاتمیشدیر. گؤی تورکلرین تورئییش افسانه سینه گؤره اجدادی اولان آدام هله بیر اوشاقکن دوشمنلری طرفیندن عاییله سی اؤلدورولدوکدن سونرا بیر باتاقلیغا آتیلیر و بورادا دیشی بیر قورد طرفیندن تاپیلیب ائمزیریلیر. داها سونرا دا اونونلا ائوله نیر. دوغان اون اوشاق، گؤی تورکلرین اون بویونو یارادیر. آشینا عاییله سی بو اوشاقلاردان بیری نین نسلیندن گلمکده دیر و گؤکتورک دؤولتینی ده بو عاییله قورموشدور. بؤرو سؤزجویو اویغورجادا پئری شکلینده دئییلمیشدیر. قورد سؤزجویو (قور/گور/کور) کؤکوندن تؤره میشدیر. گوج، قوووت، دایانیقلیلیق معنالارینا گلیر. قورتارماق حرکتی ایله ده کؤکنسل اولاراق علاقه لیدیر. 

قورد آتا: قورد تانریسی 

موختلیف تورک دیللرینده قورد (کورد، کیرت، گورت) آتا شکلینده ده دئییلر. بؤرو (بوری، بورو) آتا اولاراق دا بیلینر. موغوللار چینا (شینا، شونو) ائجئگه اولاراق خاطیرلایارلار. قوردلاری قورویان و عئینی زاماندا قورد قیلیغینا گیره بیلن تانریدیر. کاغوچی (کاو-چی) تورکلری نین سؤیلنجه لرینه گؤره ایلک کاغانلاری نین قیزلاری آتالاری طرفیندن بیر تپه یه بوراخیلمیش. سونراسیندا کیچیک قیزی بیر قورد قیلیغیندا گلن قورد تانری ایله بیرلشمیش و کاغوچی خالقی اونلارین اوشاقلاریندان مئیدانا گلمیشدیر. گؤیتورک بایراقلاری نین تپه سینده دایم بیر قورد باشی اولاردی. تاردوش تورکلری نین آتاسی قورد باشلی بیر اینساندیر. قورد دایم یول گؤستریجی اولاراق قبول ائدیلیر و آرخاسیندا موختلیف اؤلکه لره گئدیلر. اونون خبردارلیغییلا تهلوکه لر کیلپایی آتلاتیلیر. موقدس روحلارین دوققوز اوغوللاری نین هامیسی قوردا بنزر. گؤی یئللی، گؤی قویروقلو تعبیرلری ایستیفاده ائدیلر. باشقوردلار قورددان توره دیکلرینه اینانارلار و آدلاری دا بونا گؤره باش-قورد شکلینده دیر. قورد آتایا آوروپا افسانه لرینده مثلاً رومانین قورولوشویلا علاقه دار اولاراق روموس و رومولوس افسانه سینده راست گلمک مومکوندور. بو موتیوی تورکلرله علاقه لی بیر قؤوم اولدوغو تخمین ائدیلن ائتروسکلر واسیطه سیله ایتالییایا چاتمیش اولماسی احتیمال ائدیلیر. قوردلاری، تورکلر موقدس سایدیغی اوچون ایجتیماعی حیاتین هر مرحله سینده حتّی موعاصیر جمعیتده بئله تاثیرلرینی گؤسترر. مثلاً رئسپوبلیکا دؤورونده چیخاریلان ایلک یئرلی لوکوموتیوه "قاراقورد" آدی وئریلمیشدیر. بوندان باشقا چینگیز آیتماتووون، پوزولان و یوکولان طبیعی تارازلیغی بیر قوردون گؤزوندن ایضاح ائتدیگی دیشی قوردون رویالاری آدلی اثری ده تورکلرده قوردون طبیعت، یورد و حیاتی سیمگه له مسی باخیمیندان قییمتلندیرمک ده یئرینده اولاجاق. تاردوشلارین آتالاری قورد باشلی بیر اینساندیر. شامان دوعالاریندا آلتی آغیزلی قورددان تئز-تئز بحث ائدیلیر. اوسئتین افسانه لرینده قوردالاگون آدلی بیر دمیرچییه بحث ائدیلیر. قورد سؤزجویو (قور/گور/کور) کؤکوندن تؤره میشدیر. گوج، قووت، دایانیقلیلیق معنالارینا گلیر. قورتارماق حرکتی ایله ده کؤکنسل اولاراق علاقه لیدیر. 

اود آنا: اینک تانریچا 

اوت (اوی) آنا اولاراق دا دئییلر. اینک آنا اولاراق دا بیلینر. موغوللار اونه (اونئغه) ائجه دئیرلر. ماللاری قورویار. گوجو تمثیل ائدیر. بعضی تورک طایفالاری، نسیللری نین اینکدن تؤره دیگینی اینانار. مثلاً قیرغیزلار ایلک آنالاری نین بیر اینک اولدوغونا و بیر ماغارادا یاشادیغینا اینانیرلار. قهرمانلاردان اولان بوینوز آنلاییشی بوغادان ایلهاملانمیشدیر. بو بوینوزلار گوجو ایشاره لر و آیی چاغریشتیریرلار. حقیقتاً ده بوینوز عونصورو بیر چوخ دیگر تانریچایا دا کئچمیشدیر. مثلاً اومای آنا بوینوزلو اولاراق بئلیرلنیر. بوندان باشقا سونسوز قادینلار موقدس ماغارالارداکی بوینوزلارا ایپ باغلایاراق اوشاق دیله یه رلر. سؤیلنجه لرین ده اؤزونه خاص جهتلری اولدوغو قدر دیگر خالقلاری ایله بنزر و عئینی ذهنی پروسئسلرله اورتایا چیخمیش اولان طرفلرینی ده گؤز آردی ائتمه مک لازیمدیر. 

اود آتا: بوغا تانری 

اوت (اوی) آتا اولاراق دا دئییلر. بوغا (بوگا، بوکا) آتا اولاراق دا بیلینر. موغوللار بوه (بوک) ائچئگه دئیرلر. اؤکوزلری قورویار. گوجو تمثیل ائدیر. بعضی تورک طایفالاری، سویلارینی بوغادان تؤره دیگینی اینانار. اوغوز کاگان'ا آدینی وئرن ده بوغا آتا'نین. موقدس آی بوغاسی اولاراق تعیین اولونار. قهرمانلاردان اولان بوینوز آنلاییشی بوغادان ایلهاملانمیشدیر. بو بوینوزلار گوجو ایشاره لر و آیی چاغریشتیریرلار. قیرغیزلار دونیانین بیر اؤکوزون بوینوزلاری اوزرینده دایاندیغینا ایناناردیلار. یاغمورلار نتیجه سینده داغلاردان ائنن سئللر بؤغورن بوغالارا بئنزتیلیر. بوغا آتا بوز اؤکوز قیلیغینا بورونه رک تایچی خانین بوغالارییلا گوره شیر و داها سونرا دا خانین قیزی ایله سئویشیر. اوندان بیر اوغولو اولار. بو اوشاق بوریات قؤومونون آتاسیدیر. اونا گؤره اؤزونه بوز اؤکوز قوربان ائدیلیر. بوگا مونقولجادا گئییک دئمکدیر و موقدس بیر حئیواندیر. تونگوزلاردا بوغا و یا بوگا آدی وئریلن هر شئیه گوجو چاتان، بوتون حیاتی ایداره ائدن، مودریک بیر تانری واردیر. عئینی شکیلده تونگوزلارلا قوهوم بیر طایفا اولان ائونکلرده بوگا جنّت تانریسیدیر. بوغا سؤزجویو (بوغ/بوگ/بوه/بوگ/بوک) کؤکوندن تؤره میشدیر. بوغا سؤزجویونون اراضیده "شامان" سؤزو ایله اولان کؤکنسل علاقه سی دیقت چکیجیدیر.

 كوچوروب، حاضیرلایان: علی دهقانی آذر


الهام
چهارشنبه 17 آبان 1396 09:44 ق.ظ
سلام گلم
وبلاگ خیلی خوبی داری، مطالبت عالین.
اگه دوست داشتی بیا تبادل لینک کنیم
فقط بیا و خودتو لینک کن ^_^
موفق باشی
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر

آپلود نامحدود عکس و فایل

آپلود عکس

دریافت کد آپلود سنتر

آپلود عكس